Actueel
Oecumenische Vrouwensynode over Vrouwen
vrijdag 15 oktober 2010
‘Milieubewust leven is geen kwestie van denken maar een kwestie van doen', luidde een van de stellingen op de dag van de Oecumenische Vrouwensynode, met als thema Vrouwen Geloven Aarde. Op 23 september 2010 bogen ongeveer 130 vrouwen zich over de ecologische vragen van onze tijd. Het was een prachtige en praktische dag in de Lebuïnuskerk van Deventer, met zeven verschillende workshops. Volgens de twee inleidsters Arine Benschop en Birgit Verstappen kan milieubewust doen niet zonder een andere manier van denken.
Waarom zouden juist vrouwen zich bezig moeten houden met het milieu? Theologe Arine Benschop verwijst in haar lezing naar Sallie McFague: iedereen is geroepen om zich in te zetten voor de aarde, tegen klimaatverandering en milieuvervuiling. En juist in het denken over God, mensen en de aarde zijn er beslissingen gevallen die vrouwen raken op dezelfde manier als dieren en planten, als de aarde. Aarde-anderen noemt Sallie McFague al wat deel uitmaakt van de natuur. In haar boek The Body of God komt McFague met nieuwe beelden voor God. Arine noemt het grapje over de vraag uit de rooms-katholieke catechismus: Kunnen wij God zien? Nee want Hij heeft geen lichaam... dat door sommigen werd verstaan als het veel logischer: Hij heeft geen licht aan. Die traditie van een lichaamloze God wil McFague veranderen. Ze reikt het beeld aan van de wereld als lichaam van God, in de hoop dat mensen meer eerbied krijgen voor de wereld, voor alle lichamen, voor alles wat ruimte inneemt. In de lijn van de uitspraak van Mary Daly (als God mannelijk is, zijn mannen goddelijk - en vrouwen dus niet), wordt gedacht: als God geest is, zijn mensen (die vooral als geest gezien worden) goddelijk - en de natuur dus niet.
In het veel praktischer vervolg, Super Natural Christians, bespreekt McFague manieren om een andere kijk op de natuur te oefenen: kijken met een liefhebbend oog, met speciale aandacht voor voelen en aanraken. Als variatie op Descartes zegt ze: ik raak aan dus ik besta. Kijken met een liefhebbend oog is een toepassing van 'heb je naaste lief als jezelf'. De aarde-anderen zijn onze naasten, het zijn subjecten zoals wij, met verschillen en overeenkomsten. Het is zeker niet een sentimenteel kijken, een oceanische eenheid of de ontkenning van het ecologische systeem dat ook eten en gegeten worden betekent. Alleen is een varken veel meer dan een lapje vlees. Kijken met een liefhebbend oog is kijken vanuit de verbinding, alsof je je bevindt in een doolhof of een bos, binnen het landschap en niet erboven. Het liefhebbend oog is bewust van de eigen grenzen en behoeften om van daaruit te zoeken naar bevestiging en verbondenheid. Het lichaam van God is niet één lichaam, maar alle verschillende, eigenaardige, bijzondere lichamen om ons heen. (The Body of God, p. 211) Aldus Arine Benschop over Sally McFague. (Voor de volledige tekst van de lezing: www.wasti.nl)
Bij Birgit Verstappen komt het varken terug, maar nu heeft het vleugels gekregen. Zij beschrijft een beeldje van een gevleugeld varken dat ze op de kast heeft staan en dat je zou kunnen zien als een metafoor voor het goddelijke. Birgit Verstappen is theologe, werkte op het bisdom Breda en is lid van de Provinciale Staten Noord-Brabant voor de Partij van de Dieren. In haar dissertatie verbindt ze de ecologische theologie van Sallie McFague met het begrip Woman Church van Elisabeth Schüssler Fiorenza. Evenals vrouwen zijn ook dieren gedegradeerd tot non-persons. Birgit Verstappen pleit voor de stem van dieren en natuur in de ekklesia, de radicaal democratische ruimte gericht op het leven van allen: een ekklesia van leven.
Met voorbeelden maakt ze duidelijk hoe dringend het is om anders te denken. Wanneer we de wereld zien als een machine zonder ziel betaalt de aarde, betalen de armen, de dieren en planten de prijs. Hoe groter het verschil tussen mens en varken, des te meedogenlozer is de uitbuiting. Kan het varken als aardse engel ons de ogen openen?
Een belangrijke reden voor Verstappen om anders te gaan denken was haar ziekte, toen haar lichaam alle aandacht vroeg. Ze leerde te ademen, door haar hele lichaam heen, met aandacht voor de pijn. Beter geworden werd haar lijf weer ‘de dienaar' maar ze ging wel vragen stellen: Wanneer leef ik echt? Waar wordt mijn lijf blij van? Hoe genereus zijn wij? Het lichaam is het eerste oikos (huis; van dit Griekse woord zijn economie, ecologie en oecumene afgeleid) dat we bewonen. Aandacht daarvoor leidt vanzelf naar aandacht voor andere lijven. Alles hangt met alles samen, dat is een ecologische èn spirituele waarheid. We zijn wezens in relatie, onderdeel van één groot ademend geheel.
Haar mystieke en radicaal politieke weg is geen ethisch appel, maar een thuiskomen bij verbondenheid, met heel je hart, ziel en geest gericht zijn op wat leven doet. En dan wordt de kiloknaller te duur, want de prijs is te hoog. Ze eindigt met: ‘Misschien hoeven we heel weinig te doen. Het paradijs hoeven we niet te creëren. Alleen kijken: het is er al.'
Na de biologische lunch biedt de kerk onderdak aan verschillende workshops. Een viering met bijdragen uit alle workshops sluit de dag af. De onvruchtbare vijgenboom (Marcus 11) krijgt een stem: ‘Natuurlijk had ik nog geen vruchten.' God wordt bedankt voor ‘Moeder aarde met bergen als buffels en buffels als bergen'. En er wordt gezongen. Elisabeth Posthumus Meyjes geeft uitleg over de in canon ‘Gezongen Zegen' waarin de stemmen soms samenkomen: ‘U denkt dan misschien dat het fout gaat. Maar nee, we zitten juist goed.' Voor wie naar huis gaat om milieubewust (verder) te leven en te denken een hoopvolle boodschap! Tot de volgende synode waarop dit thema interreligieus benaderd zal worden.
Zie ook www.vrouwensynode.nl
Foto: Irmgard Bursch
door Joanne Seldenrath
Oktober 2010
